Nhãn lồng Hưng Yên - Từ ghi danh di sản đến lan toả giá trị

17/08/2026 89 0

 Cover

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Từ hàng trăm năm trước, trên vùng đất Phố Hiến trù phú ven sông Hồng, cây nhãn đã bén rễ, sinh trưởng và dần trở thành sản vật quý, từng được lựa chọn để “tiến vua”. Trải qua thời gian, cây nhãn không chỉ mang đến những mùa quả ngọt mà còn bồi đắp nên một kho tàng tri thức dân gian phong phú, được các thế hệ người dân gìn giữ và không ngừng hoàn thiện.

Ngày 6/1/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 19/QĐ-BVHTTDL đưa Tri thức trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống. Điều được ghi danh không phải là quả nhãn hay một giống nhãn cụ thể mà là hệ thống tri thức dân gian về chọn giống, chăm sóc, xử lý ra hoa, thu hoạch và chế biến nhãn lồng được cộng đồng lưu giữ, tích lũy qua nhiều thế hệ.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Hình ảnh cây nhãn đi vào thơ ca, hội họa, âm nhạc; quả nhãn, long nhãn, chè sen long nhãn trở thành những sản vật mang đậm bản sắc địa phương trong nhiều dịp lễ, Tết. Vì vậy, việc ghi danh không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ mà còn khẳng định sức sống của một di sản đang được cộng đồng gìn giữ, trao truyền và tiếp nối qua từng mùa nhãn, từng thế hệ người làm nghề.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Tại sân đình - chùa Hiến (phường Hồng Châu), cây nhãn Tổ hơn 300 năm tuổi vẫn được gìn giữ như biểu tượng cho nguồn gốc giống nhãn lồng đặc sản Hưng Yên và những tri thức nghề được lưu truyền qua năm tháng.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Từ “cội nguồn” ấy, những tri thức của cha ông vẫn được tiếp nối bởi những người dành cả cuộc đời gắn bó với cây nhãn. Ông Bùi Xuân Tám (xã Tân Hưng) hiện sở hữu hơn 200 cây nhãn cùi cổ. Từ cây nhãn cổ ven đê được phát hiện cách đây hơn 30 năm, ông đã kiên trì lưu giữ, nhân giống để bảo tồn nguồn gen quý. Năm 2022, giống nhãn cùi cổ của gia đình được công nhận là cây đầu dòng, cho phép khai thác từ 1.000 - 1.500 mắt ghép mỗi năm. Ông cũng tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhiều hộ dân trong vùng nhân rộng các giống nhãn đặc sản.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Không dừng lại ở việc gìn giữ các giống nhãn quý, những tri thức của cha ông còn được vận dụng trong sản xuất theo hướng hiện đại. Gắn bó với cây nhãn gần 30 năm, anh Phạm Đức Long, Giám đốc Hợp tác xã Nông sản sạch Minh Bảo (xã Khoái Châu), đã cùng các thành viên phát triển 25 ha nhãn đạt tiêu chuẩn VietGAP và mở rộng sản xuất các giống nhãn chất lượng cao. Theo anh Long, để giữ vững thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên, hợp tác xã luôn kế thừa kinh nghiệm chăm sóc, tuyển chọn giống của cha ông, đồng thời áp dụng quy trình VietGAP nhằm tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng cao.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Từ những vườn nhãn được chăm sóc bằng cả kinh nghiệm truyền thống và kỹ thuật hiện đại, du khách có dịp tìm hiểu sâu hơn về những giá trị của di sản. Tham quan vườn nhãn, tìm hiểu quy trình chăm sóc và thưởng thức các sản phẩm chế biến từ nhãn, nhiều du khách cảm nhận rõ hơn chiều sâu văn hóa phía sau mỗi chùm quả. 

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Chị Nguyễn Thị Yến, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: Điều khiến tôi ấn tượng không chỉ là vị ngọt của quả nhãn mà còn là cách người dân nâng niu từng giống nhãn, từng công đoạn chăm sóc và chế biến. Mỗi sản phẩm đều chứa đựng những giá trị văn hóa, khiến chuyến đi trở nên ý nghĩa hơn.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Hiện nay, toàn tỉnh có gần 6.000 ha nhãn với nhiều giống đặc sản nổi tiếng như: nhãn Hương Chi, nhãn đường phèn, nhãn cùi cổ, nhãn Miền Thiết, nhãn siêu ngọt... Cùng với việc bảo tồn nguồn gen các giống nhãn đặc sản, Hưng Yên tiếp tục mở rộng vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; xây dựng mã số vùng trồng, đẩy mạnh liên kết sản xuất - tiêu thụ và ứng dụng khoa học, công nghệ nhằm nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm.

Là địa phương có vùng nhãn trọng điểm của tỉnh với khoảng 330 ha, trong đó gần 240 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, xã Tân Hưng đang xây dựng đề án phát triển vùng nhãn đặc sản, ưu tiên nguồn lực hỗ trợ nhà vườn, hợp tác xã mở rộng diện tích nhãn chất lượng cao. Ông Trương Quốc Trân, Chủ tịch UBND xã Tân Hưng cho biết: Địa phương xác định phát triển vùng nhãn đặc sản phải gắn với bảo tồn các giống nhãn quý và nâng cao giá trị kinh tế. Việc hỗ trợ nhà vườn, hợp tác xã mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ sẽ góp phần phát huy hiệu quả giá trị của di sản.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Cùng với mở rộng vùng nguyên liệu, chế biến sâu đang trở thành hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị của nhãn lồng Hưng Yên. Là một trong những đơn vị tiên phong trong lĩnh vực này, Công ty TNHH VinAgri Việt Nam đã đầu tư hơn 3 tỷ đồng xây dựng hai xưởng chế biến tại xã Mễ Sở và xã Tiên Hoa. Mỗi vụ, doanh nghiệp thu mua khoảng 100 tấn nhãn Hương Chi đạt tiêu chuẩn VietGAP với giá cao hơn thị trường từ 10 - 15%, phát triển các sản phẩm OCOP 4 sao như long nhãn, long nhãn ôm sen.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Hưng Yên cũng định hướng phát huy giá trị di sản gắn với xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch thông qua kết nối vùng nhãn đặc sản, cây nhãn Tổ và làng nghề chế biến long nhãn thành các sản phẩm trải nghiệm đặc trưng. Ông Đào Mạnh Huân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Việc Tri thức trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là tiền đề quan trọng để tỉnh tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản và xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO xem xét ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hiện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã giao Ban Quản lý Di tích tỉnh phối hợp với các ngành, địa phương và cộng đồng chủ thể triển khai xây dựng hồ sơ theo lộ trình, bảo đảm đúng quy định và yêu cầu chuyên môn.

 

Ảnh co giãn vừa văn bản

 

Một di sản chỉ thực sự có sức sống khi tiếp tục được cộng đồng gìn giữ, thực hành và làm giàu bằng những giá trị mới. Với Tri thức trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên, hành trình ấy đang được nối dài từ những nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp đến các chương trình phát triển của tỉnh. Đó cũng là nền tảng để di sản không chỉ được gìn giữ, bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển nông nghiệp, văn hóa, du lịch và từng bước hướng tới mục tiêu được UNESCO ghi danh.

Nội dung: Dương Miền

Thiết kế: Hoàng Dương

Trích nguồn: Báo Hưng Yên điện tử

(Link: https://baohungyen.vn/nhan-long-hung-yen-tu-ghi-danh-di-san-den-lan-toa-gia-tri-3197915.html)

 

Bài viết liên quan